Hoe afhankelijk ben jij van je ECD-leverancier?
Hoe afhankelijk ben jij van je ECD-leverancier?
Document Processor
AI webinar | 10 november 2026
Hoe verwerk je dagelijks grote hoeveelheden documenten sneller en efficiënter? Samen met Kien ontwikkelden we een AI-oplossing voor het verwerken van controledocumenten voor de zeevracht. Tijdens deze webinar laten we samen zien hoe een AI-agent documenten automatisch herkent, classificeert en verwerkt, waardoor het proces aanzienlijk wordt versneld.
Wil jij inzicht in wat AI kan betekenen voor jouw organisatie? Meld je dan aan voor deze webinar op 10 november.
In mijn vorige blog schreef ik over het personeelstekort in de zorg en over vier knelpunten in je IT-landschap die de werkdruk vergroten. Het eerste knelpunt was de macht van leveranciers. In deze blog ga ik daar verder op in.
Want hoe merk je eigenlijk dat je leverancier veel invloed heeft op jouw organisatie? En wanneer slaat een langdurige samenwerking om in een afhankelijkheid die je strategische keuzes beperkt? In dit artikel kijk ik naar wat de ACM in de markt ziet, naar de signalen in je eigen organisatie en naar wat je zelf kunt doen.
De stille afhankelijkheid
Leveranciersafhankelijkheid ontstaat zelden van de ene op de andere dag. Vaak merk je het pas wanneer een verandering langer duurt dan verwacht, een koppeling ingewikkelder blijkt dan voorzien of een gewenste functionaliteit steeds verder opschuift op de roadmap van je leverancier.
Het duidelijkst wordt het als de vraag op tafel komt: wat zou overstappen naar een ander ECD ons eigenlijk kosten? De kans is groot dat niemand daar direct een volledig antwoord op heeft. Niet in euro’s, en ook niet in tijd, risico, kennis en het opnieuw inrichten van koppelingen en processen. Juist die onduidelijkheid zegt veel. Hoe moeilijker het is om een alternatief serieus te overwegen, hoe afhankelijker je doorgaans bent geworden.
Dit is geen theoretisch vraagstuk. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft onderzocht hoe de markten voor zorg ICT werken en publiceerde daarover de leidraad Goedwerkende markten voor zorg ICT. De ACM waarschuwt voor een leveranciersklem: een situatie waarin je zo afhankelijk bent geworden dat overstappen niet meer kan zonder grote overstapkosten.
Het verdiepende onderzoek richtte zich vooral op ziekenhuizen, omdat die markt het meest geconsolideerd is. Toch geldt de leidraad voor alle zorgsectoren, en de verpleeghuiszorg wordt daarbij expliciet genoemd. De ACM stelt dat de vraagstukken in de verschillende sectoren op elkaar lijken, ook al verschilt de marktstructuur, en dat de gedragingen en contractbepalingen die zij beschrijft kunnen voorkomen in elke sector waar leveranciers marktmacht hebben.
Wat de ACM ziet in de markt
De ACM ziet kenmerken in de zorg-ICT-markt die bijdragen aan het ontstaan van marktmacht. Hoe sterk die kenmerken spelen, verschilt per sector. Belangrijk om te zien: het zijn kenmerken van de markt, niet van jouw organisatie.
Zo is er vaak maar een beperkt aantal aanbieders en ligt de drempel voor nieuwe toetreders hoog. Wie wil toetreden, moet fors investeren in een systeem voor een relatief kleine Nederlandse markt met eigen regelgeving. Daarnaast is het aanbod moeilijk te vergelijken. Ook is er een informatieachterstand: een leverancier kent zijn systeem en prijsopbouw door en door, terwijl je als zorgorganisatie vooraf moeilijk kunt inschatten hoe software in jouw praktijk gaat werken. En tot slot is overstappen ingrijpend en kostbaar, omdat implementatie, training van medewerkers en de continuïteit van zorg allemaal meewegen.
De ACM wijst er ook op dat de leverancier in de praktijk de poortwachter is van je data. Hij beheert het systeem waarin je gegevens staan en bepaalt de technische voorwaarden en de kosten om erbij te komen, voor jou en voor andere partijen die met die data willen werken.
Op deze marktkenmerken heb je als individuele organisatie weinig invloed. Waar je wél invloed op hebt, is de mate waarin jouw organisatie afhankelijk is van een leverancier.
Vier signalen dat jij afhankelijker bent dan je denkt
De markt verklaart waarom afhankelijkheid makkelijk ontstaat. Of het in jouw organisatie ook echt zo is, zie je aan signalen dichter bij huis.
Je weet niet goed hoe je bij je eigen data komt
Overstappen begint bij toegang tot je eigen gegevens. Kun je al je cliëntdata, inclusief historie en documenten, meenemen in een bruikbaar formaat? De ACM beschrijft situaties waarin data in een eigen formaat van de leverancier wordt opgeslagen en alleen via diens applicatie te benaderen is. Dan ligt een belangrijk deel van de regie over je eigen continuïteit buiten de organisatie.
Je koppelingen lopen via de oplossingen van je leverancier
In de loop der jaren groeit een ECD vaak uit tot het centrale punt in het IT-landschap. Planning, medicatie, rapportage en zorgtechnologie worden eraan gekoppeld. Koppelen op zich is niet het probleem. Het wordt een probleem als die koppelingen niet op algemeen geaccepteerde standaarden zijn gebouwd, zodat je voor elke nieuwe verbinding weer bij dezelfde leverancier uitkomt. Dan raakt elke wijziging een groot deel van je digitale zorgproces.
Je contract regelt het begin beter dan het einde
Wat gebeurt er met je data, je koppelingen en je historie als het contract afloopt? En van wie is wat je in eigen opdracht hebt laten bouwen? De ACM noemt het als risico wanneer de rechten op maatwerk bij de leverancier blijven, ook als de zorgorganisatie ervoor betaald heeft. Ook dat maakt het lastig om in te schatten wat een overstap zou kosten.
De roadmap van je leverancier bepaalt jouw tempo
Dit is misschien wel het meest herkenbare signaal. Een gewenste functionaliteit staat maanden of zelfs jaren op een wensenlijst. Een noodzakelijke integratie moet wachten op capaciteit bij de leverancier. Ook de ACM wijst erop dat een organisatie zonder goede koppelingen gedwongen kan zijn de verdere productontwikkeling van haar leverancier af te wachten. Natuurlijk moeten leveranciers keuzes maken in hun prioriteiten. Maar wanneer het tempo van vernieuwing in jouw organisatie grotendeels afhangt van de roadmap van één partij, verschuift een belangrijk deel van de regie naar buiten.
Waarom dit in de VVT nu speelt
In de VVT wordt dit steeds voelbaarder. Neem de eOverdracht: de digitale overdracht van verpleegkundige gegevens, bijvoorbeeld van het ziekenhuis naar de wijkverpleging of het verpleeghuis. Het is een van de gegevensuitwisselingen op de meerjarenagenda van de Wegiz, een kaderwet waarmee de overheid per gegevensuitwisseling kan verplichten dat die elektronisch en volgens vaste standaarden verloopt.
In de Kamerbrief over de voortgang van de agenda databeschikbaarheid in de zorg van 20 januari 2026 verwijst de minister naar het onderzoek van de ACM. De brief laat ook zien dat het tempo van de eOverdracht mede afhangt van de ontwikkelcapaciteit van leveranciers. . De minister noemt ook het absorptievermogen van de zorgsector en de samenhang met de . Een specifieke datum waarop de eOverdracht verplicht wordt, is er nog niet.
Juist daar zit de kern. Nieuwe wetgeving, personeelstekorten en veranderende zorgprocessen vragen steeds vaker om snelle aanpassingen. Wanneer zowel je dagelijkse zorg als je volgende stap afhangt van de capaciteit van één partij, is dit geen ICT-vraagstuk meer. Dan gaat het over wendbaarheid, continuïteit en regie, en wordt het een bestuurlijk vraagstuk.
Wat je zelf kunt doen
Gelukkig betekent meer regie niet automatisch dat je een ander ECD moet kiezen. Er zijn drie dingen die je zelf kunt doen.
1. Maak aan het begin afspraken over het einde
De ACM raadt aan vooraf vast te leggen wat er bij beëindiging gebeurt met datatoegang, dataportabiliteit en koppelingen. Leg daarbij ook vast wie eigenaar is van wat er in jouw opdracht wordt gebouwd.
2. Stel eisen aan hoe er gekoppeld wordt
Welke standaarden een ECD gebruikt, bepaal je als zorgorganisatie niet zelf. Die worden grotendeels landelijk afgesproken en door leveranciers ingebouwd. Wel kun je bij inkoop, bij een verlenging en bij elke nieuwe koppeling vragen of die aansluit bij gangbare, waar mogelijk open standaarden, en of de technische documentatie beschikbaar is. Bij systemen die je zelf naast het ECD kiest, heb je die keuze wel. Volgens de ACM geldt: hoe meer er wordt aangesloten bij zulke standaarden, hoe makkelijker je kunt koppelen met andere partijen of kunt overstappen.
3. Trek samen op
Zorgorganisaties kunnen hun onderhandelingspositie versterken door samen in te kopen, bijvoorbeeld via een brancheorganisatie of koepel, of door kennis en ervaring te delen, bijvoorbeeld in een gebruikersvereniging. De ACM geeft aan dat de mededingingsregels daar doorgaans ruimte voor bieden.
Begin bij je contract
Een goed startpunt is de checklist die de ACM als bijlage bij de leidraad heeft opgenomen. Die somt contractbepalingen op die mogelijk onredelijk zijn, van looptijd en prijzen tot intellectueel eigendom, koppelingen en dataportabiliteit. Leg je eigen contract er eens naast. Herken je meerdere punten, dan weet je waar je bij een volgende verlenging het gesprek over kunt voeren. De ACM roept zorgorganisaties ook op om signalen over zulke afspraken bij haar te melden.
Niet alles komt uit de markt
Toch verklaren de markt en je contract niet alles. Een deel van de afhankelijkheid ontstaat doordat we het ECD rollen geven waarvoor het niet is gebouwd. Dat zie je het best aan het vierde signaal: de roadmap van je leverancier die jouw tempo bepaalt. Daarover gaat mijn komende blog, over het tweede knelpunt: de starheid van standaardsoftware. En over de vraag of je eigenlijk wel het juiste van je ECD verwacht.
Wil je hier nu al over doorpraten?
