Stand van zaken oktober 2026

Een verzorgende die buiten kantooruren in de thuiszorg werkt, komt niet alleen bij cliënten van de eigen organisatie. Ze komt ook bij cliënten van meerdere andere thuiszorgorganisaties. Elke organisatie heeft een eigen systeem en er is geen landelijke inlog die overal werkt. Daardoor moet ze bij elke cliënt opnieuw inloggen in het systeem van de organisatie die overdag de zorg levert. Dat kost vaak meer tijd dan de zorg zelf.

Het is een van de voorbeelden uit een rapport dat topambtenaren begin 2025 voor VWS schreven. Hun conclusie: Nederland loopt met gegevensuitwisseling in de zorg meer dan tien jaar achter op landen als België, Denemarken, Finland en Estland (ABDTopconsult).

In mijn vorige blogs ging het over wat er naast het ECD ontstaat als iets er niet in past. Deze blog gaat over iets wat er juist wel in thuishoort: gegevens uitwisselen volgens landelijke afspraken. De wet die dat moet afdwingen is de Wegiz. Hieronder lees je wat die wet regelt, wat er dit jaar is veranderd en wat het betekent voor de VVT.

Waarom lopen we zo achter?

Het rapport noemt onder meer drie oorzaken voor de achterstand.

België, Denemarken, Finland en Estland pakten het anders aan. Zij brachten de regie op infrastructuur, standaarden en gezamenlijke voorzieningen onder publieke sturing. In België wordt een tweede MRI-scan zelfs niet vergoed als het beeld van de eerste scan elektronisch beschikbaar had kunnen zijn.

Wat is de Wegiz?

Sinds 2018 neemt VWS weer meer regie op gegevensuitwisseling, mede op verzoek van de Tweede Kamer en de zorgsector. Wetgeving is daarbij een belangrijk middel. De Wegiz is de wet die elektronische uitwisseling tussen zorgaanbieders moet afdwingen.

De Wegiz, voluit de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg, geldt sinds 1 juli 2023. Het is een kaderwet: de wet maakt het mogelijk om uitwisselingen te verplichten, de details volgen later. Per gegevensuitwisseling legt een algemene maatregel van bestuur (AMvB) vast welke gegevens elektronisch en gestandaardiseerd moeten worden uitgewisseld, op welke manier en door welke zorgverleners. Een AMvB is een besluit van de regering dat een wet verder uitwerkt (Kamerbrief).

De Wegiz regelt alleen hoe gegevens worden uitgewisseld. Of ze gedeeld mogen worden, blijft geregeld in de AVG, de WGBO en het beroepsgeheim.

Om welke uitwisselingen gaat het?

Op de Meerjarenagenda Wegiz staan vijf uitwisselingen:

Wat er dit jaar veranderde

Tot voor kort stond eOverdracht gepland voor 1 januari 2027. Die datum is vervallen. De Europese EHDS, een verordening die voorgaat op nationale wetgeving, maakt dat de Wegiz niet in de huidige vorm kan blijven bestaan. De verplichte certificering van software door een derde partij gaat vervallen; leveranciers gaan hun systemen zelf beoordelen, zoals de EHDS voorschrijft. Daarvoor is eerst een wetswijziging nodig. AMvB’s onder de Wegiz kunnen daardoor op zijn vroegst begin 2028 in werking treden (Kamerbrief 18 mei 2026).

Het werk aan de uitwisselingen gaat door. Alleen de verplichting komt later. Zo ziet de planning er nu uit:

De gevulde punten tonen wanneer Nederland een uitwisseling verplicht. De open punten tonen wanneer de EHDS de vergelijkbare Europese uitwisseling verplicht. Voor eOverdracht en beeldbeschikbaarheid ligt die Europese deadline pas in 2031; Nederland kiest ervoor om eerder te verplichten. Medicatieoverdracht, de Basisgegevensset Zorg en acute zorg gaan in 2029 tegelijk met de EHDS in. Tot maart 2029 kunnen nationale verplichtingen nog via de Wegiz lopen. Daarna gaat dat via een nieuwe wet. Het voorstel daarvoor, de Wet GIS, is in 2026 in internetconsultatie geweest.

Wat betekent dit voor de VVT?

Voor de VVT is eOverdracht het belangrijkst. De verplichting staat nu gepland voor het eerste kwartaal van 2028. Medicatieoverdracht volgt gefaseerd vanaf 2029.

Dat de datum opschuift, is niet nieuw. De eerste versie van de informatiestandaard eOverdracht verscheen in 2015. Ruim tien jaar later is die nog altijd niet volledig in gebruik, schreven drie bestuurders en programmaleiders uit de VVT in juni in ICT&health. Zij wijzen onder meer op versnippering tussen sectoren en regio’s en op de steeds uitgestelde AMvB, waardoor de druk telkens wegviel (ICT&health). Verplicht is dus iets anders dan geregeld.

VWS noemt zelf ook oorzaken die buiten de zorgorganisatie liggen: de afhankelijkheid van landelijke voorzieningen en infrastructuur en de beperkte capaciteit bij leveranciers (Data voor gezondheid).

Waarom dit in het fundament thuishoort

In mijn blog over het ECD als fundament of plafond schreef ik dat het ECD een systeem van record is: stabiel, voor iedereen hetzelfde en gebouwd om aan wet en regelgeving te voldoen. Gegevensuitwisseling volgens landelijke standaarden is precies dat soort werk. Dit hoort in het ECD.

Dat betekent ook dat je hier afhankelijk bent. Van je leverancier, die het moet inbouwen. En die leverancier is op zijn beurt afhankelijk van wat er landelijk wordt afgesproken en gebouwd. Gedeelde standaarden werken alleen als iedereen hetzelfde doet. Een organisatie kan ze dus niet op eigen houtje invoeren. Haar invloed zit in het eigen deel van de keten.

Wat je nu al kunt doen

Omdat zoveel buiten jouw organisatie ligt, is dit lijstje bescheiden. Toch zijn er dingen die je wel zelf in de hand hebt:

Tot slot

Bij de ECD-leverancier waar ik werkte, zag ik dat eOverdracht een traject van jaren is. Zorgorganisaties en leveranciers werken samen en komen in kleine stappen vooruit. Dat lukt alleen als iedereen er prioriteit aan geeft. Heeft één partij in de keten er geen focus op, dan loopt het daar al vast.

Een fundament werkt pas als iedereen in de keten het zijne op orde heeft. Daarmee is gegevensuitwisseling uiteindelijk een vraagstuk van ketenregie.

Hoe gaan jullie om met de verschuivende planning? Ik ben benieuwd hoe andere organisaties dit aanpakken. Laat het me weten via LinkedIn.